Quyền im lặng trong tố tụng hình sự

Cơ sở pháp luật

• Hiến pháp 2013 ghi nhận nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền bào chữa (Điều 31).
• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định người bị buộc tội có quyền mời luật sư, quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc tội người thân (Điều 60, 61, 72).
• Nghiêm cấm bức cung, mớm cung, dùng nhục hình trong tố tụng.

Nhận định pháp lý từ LPA

• Quyền im lặng là biện pháp tự vệ hợp pháp, không phải thái độ chống đối; giúp hạn chế rủi ro lời khai cảm tính và phòng ngừa oan sai.
• Quyền im lặng cần gắn với quyền có luật sư: nên yêu cầu luật sư tham gia ngay từ thời điểm đầu tiên bị lấy lời khai/hỏi cung.
• Mọi yêu cầu và việc thực hiện quyền im lặng cần được ghi nhận trong biên bản để tạo cơ sở tố tụng vững chắc về sau.

Tình huống thường gặp

• Được mời làm việc hoặc bị tạm giữ nên lo lắng, khai báo theo suy đoán dẫn tới mâu thuẫn lời khai.
• Bị hỏi các nội dung có nguy cơ tự buộc tội trong khi chưa có luật sư tham gia.
• Ký biên bản khi nội dung chưa chính xác hoặc chưa có ý kiến bảo lưu.

Các bước cần thực hiện

1. Giữ bình tĩnh, yêu cầu làm rõ tư cách tố tụng của mình.
2. Đề nghị mời luật sư và yêu cầu ghi rõ nội dung này trong biên bản.
3. Khi chưa có luật sư, chỉ cung cấp thông tin nhận dạng cơ bản; từ chối trả lời câu hỏi có thể tự buộc tội.
4. Tuyên bố rõ việc thực hiện quyền im lặng và yêu cầu thư ký ghi nhận bằng văn bản.
5. Đọc kỹ biên bản trước khi ký; yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung hoặc bảo lưu ý kiến nếu cần.

Khuyến nghị chuyên môn

Ngay khi có dấu hiệu liên quan tố tụng hình sự, hãy liên hệ luật sư để được tư vấn và đồng hành. Việc thực hiện quyền im lặng đúng thời điểm và đúng cách là nền tảng xây dựng chiến lược bào chữa hiệu quả, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp.